\u0130srail’in Gazze \u015eeridi’ne 7 Ekim’den bu yana d\u00fczenledi\u011fi sald\u0131r\u0131lar, b\u00f6lgenin ekolojik yap\u0131s\u0131nda geri d\u00f6n\u00fclmez ve derin hasarlara yol a\u00e7arken uzmanlar, "ecocide (ekolojik k\u0131r\u0131m)" olarak nitelendirdikleri bu tahribat\u0131n gelecek nesillerin ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131 yok etti\u011fini belirtti.<\/p>\n
Anadolu Ajans\u0131’n\u0131n (AA) "\u0130srail’in Gazze’ye Soyk\u0131r\u0131m Sald\u0131r\u0131s\u0131" ba\u015fl\u0131kl\u0131 dosyas\u0131n\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc haberinde \u0130srail sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7evre \u00fczerindeki y\u0131k\u0131c\u0131 etkileri, tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n tahrip edilmesi ve gelecek nesillerin ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131n sistematik imhas\u0131 ele al\u0131nd\u0131.<\/p>\n
Boston \u00dcniversitesi’nden \u00e7evre uzman\u0131 Dr. Amira Aker, Cape Town \u00dcniversitesi’nden Profes\u00f6r Leslie London ve Dartmouth Koleji Geisel T\u0131p Fak\u00fcltesi Epidemiyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc’nden Dr. Ahlam Abuawad, \u0130srail’in Gazze’de su kaynaklar\u0131n\u0131, tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131 ve yerle\u015fim yerlerini hedef alan sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n ekolojik k\u0131r\u0131m\u0131n boyutunu AA muhabirine de\u011ferlendirdi.<\/p>\n
Gazze halk\u0131n\u0131n ekonomik a\u00e7\u0131dan tar\u0131msal faaliyetlere \u00e7ok ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu ve Gazze’deki tar\u0131m arazilerinin y\u00fczde 70’inin yok edildi\u011fini anlatan uzmanlar, beyaz fosfor kullan\u0131m\u0131n\u0131n gelecekteki tar\u0131msal faaliyetleri imkans\u0131z hale getirdi\u011fine i\u015faret etti.<\/p>\n
Ekolojik y\u0131k\u0131m\u0131n boyutlar\u0131<\/strong><\/p>\n Boston \u00dcniversitesi’nden Dr. Aker, Gazze’deki \u00e7evresel tahribat\u0131n "ekolojik k\u0131r\u0131m" tan\u0131m\u0131na uydu\u011funu belirtti.<\/p>\n Aker, "Ekolojik k\u0131r\u0131m, \u00e7evreye ciddi, yayg\u0131n veya uzun vadeli zarar verme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcksek oldu\u011funu bilerek i\u015flenen hukuka ayk\u0131r\u0131 veya kas\u0131tl\u0131 eylemler olarak tan\u0131mlan\u0131yor. Gazze’de \u015fu anda \u00e7evrenin \u00e7e\u015fitli unsurlar\u0131n\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte tahrip edildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu, silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalardaki ola\u011fan \u00e7evresel hasardan farkl\u0131." dedi.<\/p>\n Su altyap\u0131s\u0131n\u0131n ve kuyular\u0131n yok edildi\u011fini, a\u011fa\u00e7lar\u0131n s\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlatan Aker, "Beyaz fosfor kullan\u0131m\u0131 nedeniyle gelecekteki her t\u00fcrl\u00fc tar\u0131msal faaliyet imkans\u0131z hale gelecek \u00e7\u00fcnk\u00fc toprak katmanlar\u0131 hem bombalar hem de beyaz fosfor nedeniyle tahrip edildi." ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n Hava kirlili\u011fi ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi tehdidi<\/strong><\/p>\n Aker, binalar\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n sadece at\u0131k sorunu yaratmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayn\u0131 zamanda hava kirlili\u011fine de yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayarak, "Gazze’de \u015fu anda var olan t\u00fcm bu toz ve kir, sadece bina malzemelerinden de\u011fil ayn\u0131 zamanda silahlar\u0131n kendisinden de kaynaklan\u0131yor." dedi.<\/p>\n \u0130lk \u00fc\u00e7 ayda ger\u00e7ekle\u015ftirilen tahribat\u0131n 26 \u00fclkenin y\u0131ll\u0131k toplam karbondioksit emisyonunu a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Aker, "Silahlara gelmeden \u00f6nce, sadece Gazze \u00fczerindeki u\u00e7u\u015flar bile karbondioksit emisyonunda a\u015f\u0131r\u0131 art\u0131\u015flara yol a\u00e7\u0131yor." diye konu\u015ftu.<\/p>\n Gelecek nesillerin tehdit alt\u0131ndaki ya\u015fam\u0131<\/strong><\/p>\n Aker, 2020 \u00f6ncesindeki tahminlerde de Gazze’nin su havzalar\u0131ndaki hasar nedeniyle ya\u015fanamaz hale gelece\u011finin \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc dile getirerek, "Su olmadan, ishal vakalar\u0131 ve \u00e7e\u015fitli bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klarda \u00fcstel art\u0131\u015f ya\u015fand\u0131. Bu, \u00e7ocuklar\u0131 \u00f6m\u00fcr boyu etkileyecek." de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n Evlerin y\u00fczde 80’inin y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dikkati \u00e7eken Aker, "\u00c7ocuklar ve hamile kad\u0131nlar \u015fimdi \u00e7e\u015fitli \u00e7evresel kirleticilere, partik\u00fcler maddelere, asbest gibi yap\u0131 malzemelerine ve silahlar\u0131n i\u00e7erdi\u011fi kimyasallara maruz kalacak. BM, sadece enkaz\u0131n temizlenmesinin 20 y\u0131l s\u00fcrece\u011fini ve 1,5 milyar dolar gerektirece\u011fini tahmin ediyor." dedi.<\/p>\n Aker, \u00e7evre tahribat\u0131n\u0131n giderilmesi konusunda \u0130srail’in sorumlu oldu\u011funu vurgulayarak, "\u0130\u015fgalci g\u00fc\u00e7 olarak \u0130srail uluslararas\u0131 hukuk gere\u011fi i\u015fgal ettikleri b\u00f6lgedeki insanlardan sorumlu ve temizli\u011fi yapmas\u0131 gerekiyor. Uluslararas\u0131 toplum da ba\u015flang\u0131\u00e7ta bunu \u00f6nleyemedi\u011fi i\u00e7in sorumlu." diye konu\u015ftu.<\/p>\n \u00c7evre felaketinin giderilmesi i\u00e7in acil ihtiya\u00e7lar<\/strong><\/p>\n Profes\u00f6r London da Gazze’deki \u00e7evresel y\u0131k\u0131m\u0131n giderilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikli ihtiya\u00e7lar\u0131n su ve kanalizasyon hizmetlerinin restorasyonu oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n Enkaz temizli\u011finin \u00f6ncelikli oldu\u011funa dikkati \u00e7eken London, "New York’taki \u0130kiz Kulelerin enkaz\u0131n\u0131 temizleyen i\u015f\u00e7ilerin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 zorlu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ve bunu Gazze’de 100 kat\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131n. Binalar\u0131n y\u00fczde 60’\u0131ndan fazlas\u0131 y\u0131k\u0131ld\u0131. Enkaz\/toz kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 toksik materyal olarak de\u011ferlendirilmeli." ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n London, "Kanalizasyon sistemi i\u00e7in gerekli pompalar\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, hasar g\u00f6ren tuz giderme tesislerinin onar\u0131m\u0131 i\u00e7in elektrik eri\u015fimi \u015fart. Gazze’deki yer alt\u0131 sular\u0131 zaten \u00e7ok tuzluydu ve \u015fu anda su tabakas\u0131n\u0131n ne kadar kirlendi\u011fini bilmiyoruz." dedi.<\/p>\n Gazze’de tehlikeli at\u0131klar\u0131n tahliyesi i\u00e7in yeterli alan bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirsiz oldu\u011funu vurgulayan London, "\u00d6zellikle kad\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, hamilelik ve do\u011fmam\u0131\u015f \u00e7ocuklar \u00fczerindeki etkilerden endi\u015feliyim. Bombard\u0131man ve ablukan\u0131n sonucu olarak \u00f6lenlerin say\u0131s\u0131, hastal\u0131k sebebiyle \u00f6lenlerin say\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda buz da\u011f\u0131n\u0131n sadece g\u00f6r\u00fcnen ucu kalabilir." de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n "\u00d6nce i\u015fgal ve abluka son bulmal\u0131"<\/strong><\/p>\n Dr. Abuawad da Gazze’deki \u00e7evresel tahribat ve bozulman\u0131n onar\u0131lmas\u0131n\u0131n on y\u0131llar alaca\u011f\u0131n\u0131 ve bunun gelecek nesilleri etkileyece\u011fini belirterek, "Uluslararas\u0131 Adalet Divan\u0131, \u0130srail i\u015fgalini yasa d\u0131\u015f\u0131 ilan edip derhal sonland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etmesine ra\u011fmen bu y\u00f6nde hi\u00e7bir ad\u0131m at\u0131lmad\u0131. Bu durum Gazze’de onar\u0131m ve yeniden in\u015fa s\u00fcrecini engelliyor. Bu nedenle ilk ad\u0131m, sald\u0131r\u0131lar\u0131n, yasa d\u0131\u015f\u0131 i\u015fgalin ve ablukan\u0131n sona ermesi olmal\u0131." dedi.<\/p>\n Gelecek aylarda halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan temiz g\u0131da, su ve ilaca eri\u015fimin kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan Abuawad, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n "Topraklar\u0131n\u0131 onarmak ve yeniden in\u015fa etmeyi Gazze halk\u0131ndan daha iyi bilen yok. Yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri daha iyi anlamak i\u00e7in \u00e7evresel hasar de\u011ferlendirilmeli, onar\u0131labilecek altyap\u0131 \u00f6nceliklendirilmeli ve ard\u0131ndan yeni altyap\u0131 in\u015fa edilmeli. Bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 ve daha fazla \u00e7evresel hasar\u0131n \u00f6nlenmesi i\u00e7in kat\u0131 at\u0131klar\u0131n bertaraf\u0131, geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve kanalizasyon sistemlerinin onar\u0131m\u0131 kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131yor."<\/p>\n Abuawad, Gazze’nin uluslararas\u0131 toplumun insani yard\u0131m ve deste\u011fine acil ihtiyac\u0131n\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yleyerek "Kompost ve daha az tuzlu su kullan\u0131m\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli y\u00f6ntemlerle toprak rejenerasyonu, tar\u0131m arazilerinin restorasyonu, yerel bitki t\u00fcrlerinin yeniden dikilmesi, orman ve k\u0131y\u0131 ekosistemlerinin restorasyonu, uzun vadeli \u00e7evresel iyile\u015fme i\u00e7in kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. K\u0131saca s\u00f6ylemek gerekirse yap\u0131lacak \u00e7ok \u015fey var." ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130srail’in Gazze \u015eeridi’ne 7 Ekim’den bu yana d\u00fczenledi\u011fi sald\u0131r\u0131lar, b\u00f6lgenin ekolojik yap\u0131s\u0131nda geri d\u00f6n\u00fclmez ve…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-76556","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarim"],"yoast_head":"\n